‘Eet alles met twee poten behalve een ladder, alles met vier poten behalve een tafel en alles wat vliegt behalve een vlieger’, luidt een oude Chinese wijsheid. En dit krijgen bezoekers van de tentoonstelling ETEN-tradities, taboes en delicatessen’ bevestigd. Voorwerpen uit de hele wereld verbeelden verschillende culturen, kooktradities en hun achtergronden; film- en geluidsfragmenten plaatsen die tradities in de wereld van vandaag de dag en via teksten en citaten worden de verbanden en verschillen tussen de culturen zichtbaar. Nog niet eerder zagen de tentoonstellingsmakers in Volkenkunde zich geconfronteerd met zó veel toepasselijke thema’s en invalshoeken; er is lang gewikt en gewogen met als resultaat een gevarieerde mix van onderwerpen.

Bezoekers maken kennis met een scala aan ingrediënten, producten, kook- en eetgerei uit de hele wereld. De museum collectie vormt het uitgangspunt van de tentoonstelling. Gastconservator Linda Roodenburg deed verrassende ontdekkingen toen ze onderzocht wat Volkenkunde in de loop van de tijd op eetgebied verzameld had. Van Indiaanse ‘snelkookpantoffel’ tot Thaise rijstkoekjespan en van 19e-eeuwse Chinese zeekomkommers tot Japanse picknicksets en zelfs een Afrikaans Wedgwoodservies, maar dan van hout.
Een wandeling door de tentoonstelling voert bezoekers langs thema’s met titels als ‘Aan tafel’, ‘Vreemde vruchten’, ‘Keukengerei en kooktechniek’, ‘Een etentje met gespreksstof’, ‘Een maaltijd van schoonheid’ en ‘De straat’.

Aan tafel
Als introductie op de tentoonstelling vertellen wereldburgers in Nederland over hun favoriete gerecht. In interviews vertellen de geportretteerden over de samenstelling ervan en over de bijzondere betekenis. Ook vertellen ze waarom samen eten voor hen juist met dit gerecht belangrijk is. De tafel nodigt uit tot discussie tussen de bezoekers onderling.

Vreemde vruchten, keukengerei en kooktechniek
Koken is handwerk, nog steeds. Alleen in sommige van de allernieuwste keukens heerst de stilte van een laboratorium. Het traditionele gereedschap is van aardewerk, ijzer of hout; bij de moleculaire gastronomie overheerst de glans van roestvrij staal. In de negentiende eeuw vergaapten bezoekers van wereldtentoonstellingen zich aan vreemde etenswaar. Zeekomkommers, haaienvinnen en verschillende soorten rijst: het stond er allemaal te kijk. Met bepaalde gerechten en ingrediënten raakten Europeanen nooit vertrouwd. Het eten van rupsen en sprinkhanen wil al helemaal niet wennen. In deze opstelling staan meer dan 1200 voorwerpen uit de museumverzameling. Kookgerei, serviezen, eetgerei en ingrediënten uit alle hoeken van de wereld, gerangschikt op thema en functie.

Een etentje met gespreksstof
Elke dag krijgt een bezoekerspaar op deze plek in de tentoonstelling, het twee-persoonsrestaurant, een lunch aangeboden. Bij dit ‘etentje voor twee’ komt het eten vanzelf en staat de conversatie op het menu: wijsheden van alledag over gezond en ongezond eten, goede en slechte tafelmanieren en verschillende eet- en kookgewoontes van mannen en vrouwen. Ze eten daar in alle intimiteit, maar de lunch wordt gefilmd en na afloop in de ruimte geprojecteerd. Aan de wand hangt een selectie foto’s uit de serie ‘Bored Couples’ van de Engelse fotograaf Martin Parr.

Een maaltijd van schoonheid
In Japan is de picknick tot een kunst verheven. Op de negentiende-eeuwse schilderingen van Kawahara Keiga gaat picknicken samen met vliegeren, het aanschouwen van de maan en het genieten van de bloeiende kersenbomen. De lunchdozen zijn van het mooiste lakwerk en ze laten zien hoe de gerechten mogen variëren, zo lang ze maar goed bij elkaar kleuren.
Wat eten mensen in een week
Met hun nieuwste project ‘Hungry Planet’ laten de Amerikaanse fotograaf Peter Menzel en zijn partner Faith d’Aluisio zien wat dertig gezinnen wereldwijd in een week aan eten in huis halen. Sommigen staan er onthutst bij: ze wisten niet dat het zo veel was. Anderen tonen met hun schamele boodschappen hoe slecht het in de wereld verdeeld is. Maar ook hoe ver de handel in voedsel reikt.

Eten voor kinderen
Kinderen kunnen hier terecht voor een culinaire wereldreis. Op een vliegend tapijt de wereld rond en aanschuiven aan tafel in allerlei verschillende delen van de wereld. Ook zijn er verschillende interactieve spellen, die met ETEN te maken hebben.

De bazaar
Bezoekers kunnen culinaire aankopen doen in de bazaar. Het is een winkel waar zelfs ervaren culi’s en foodies zich zullen verbazen. Wonderlijke kruidenmengsels, onbekend kookgerei, insectenlolly’s of knapperige sprinkhanen; het is hier allemaal te koop.

Fast food /slow food
Aandacht voor fast food en de reactie daarop: de slowfood beweging. Fast food wordt fabrieksmatig bereid; het is eenvormig en gemakkelijk van smaak. Sommigen wijzen dit ten strengste af. Zij willen slow food. Slow food is alles wat fast food niet is: ambachtelijk geproduceerd, seizoensgebonden, divers van smaak en volgens lokale tradities.

De straat
Rondom het museum, op de route van het station naar de binnenstad, prijzen koks en winkeliers uit de hele wereld hun waren aan. Dagelijks komen er 40.000 mensen voorbij. Wie lokt ze binnen? Wie ontdekt op tijd de nieuwste trend? Wie past zijn authentieke gerechten het beste aan bij de gemiddelde smaak? Een film brengt deze Leidse restauranthouders en winkeliers in beeld.

Samen eten en koken is cruciaal in een mensenleven. Niet alleen om in leven te blijven, maar ook om het leven te vieren, de zintuigen te prikkelen, vriendschappen te sluiten, familiebanden aan te halen en herinneringen te smeden. Bij samen eten horen speciale gerechten, regels en tradities. Die verschillen per cultuur en geven mensen het gevoel dat ze bij elkaar horen.

Ook al liggen alle supermarkten in de wereld straks misschien vol met precies dezelfde producten en ook al eet men van Amsterdam tot Tokyo pizza, hamburger en noedelsoep; de behoefte aan het samen eten van bijzondere gerechten en het in stand houden van tradities zal altijd blijven bestaan en nieuwe vormen vinden. Daarom wordt rondom de tentoonstelling een groot scala aan activiteiten georganiseerd. Van gratis rondleidingen en vertoningen van beroemde eetfilms, tot proeverijen, seizoensfestivals, workshops en lezingen. Het complete activiteitenprogramma staat op de speciale site www.etententoonstelling.nl

De tentoonstelling is tot stand gekomen met steun van Fonds 1818, de Mondriaanstichting en Ondernemersvereniging Leiden Centraal.

Bij de tentoonstelling wordt geen catalogus uitgebracht. Wel verschijnt in maart 2007 het boek ‘Eten op aarde’ van Linda Roodenburg. Het gaat om een zelfstandige publicatie die voortkomt uit research voor deze tentoonstelling.

Tekst vrij naar etententoonstelling.nl

• Slager Blom
• Minisymposium en boekpresentatie Linda Roodenburg
• Minisymposium bij boekpresentatie van Eten op AardeEten op Aarde Minisymposium
• Uitgeverij Pereboom op de tweede Kunsthal KOOKT
• Marleen Willebrands
• Jonneke Krans & Lizet Kruyff